Diana Vivò, CÍRCULOS ESPAÑAko koordinatzailea: “Pertsona batek berriro delitu egin ez dezan lan egitea biktima berririk egon ez dadin lan egitea da”

Komunitate-akonpainamenduaren bidez, CÍRCULOS ESPAÑAk sexu-delituak egin dituzten pertsonen birgizarteratze arduratsua sustatzen du, berriro delitu egitea saihesteko eta komunitate seguruago bat eraikitzen laguntzeko. Diana Vivò Cordòn programaren koordinatzaileak azaldu du nola bihur daitezkeen funtsezko tresna boluntarioen laguntza, lotura sozial positiboak sortzea eta eragindako kaltearen erantzukizuna hartzea, delitu berriak prebenitzeko eta aldaketarako aukerak eraikitzeko.

– Zerk egiten du CÍRCULOS ESPAÑA delitu berriak prebenitzeko funtsezko tresna?

Komunitate-akonpainamenduko programa bat da, sexu-delituak egin dituzten eta birgizarteratze-prozesuan dauden pertsonentzat. Helburu nagusia da delitu berriak prebenitzen laguntzea eta, horrela, komunitatearen segurtasuna handitzea.

Hasiera batean, zaila izan daiteke ulertzea zergatik izan daitekeen akonpainamendua prebentzio-tresna. Hala ere, programaren oinarrizko printzipioetako bat hau da: laguntza, lotura sozial positiboak, gainbegiratzea eta bere zailtasunei buruz zintzotasunez hitz egiteko guneak dituen pertsonak aukera gehiago ditu bizitza egonkorra izateko eta delitutik urrun mantentzeko.

– Nola gauzatzen da ideia hori programaren funtzionamenduan, eta zer esan nahi du “Biktima gehiagorik ez” leloak?

CÍRCULOS ESPAÑAren lana ideia erraz baina oso indartsu batetik abiatzen da: “Biktima gehiagorik ez”. Programan egiten den guztiaren azken helburua da sexu-delitua jasaten duen pertsona berririk ez izatea.

Horretarako, parte-hartzailearen inguruan —Erdiko Kidea deritzogu— Zirkulu bat osatzen da, berariaz hautatutako eta prestatutako boluntarioekin. Pertsona horiek akonpainamendua, entzutea eta laguntza eskaintzen dituzte eguneroko bizitzako gai askotan, baina, horrez gain, birgizarteratze-prozesua kolokan jar dezaketen arrisku-egoerak, zailtasunak edo jokabideak identifikatzen ere laguntzen dute.

– Zer eginkizun du Zirkuluak kasu bakoitzean esku hartzen duten profesionalen sarearen barruan?

Zirkuluak ez ditu ordezkatzen profesionalak eta baliabide espezializatuak. Esku-hartze sare askoz zabalago bateko pieza bat gehiago da, kasu bakoitzean esku hartzen duten espetxe-arloko profesionalekin eta gizarte- eta terapia-baliabideekin koordinatua.

 

– Programa bereziki baliotsu egiten duten ezaugarrietako bat laguntzaren eta erantzukizunaren arteko konbinazio hori da. Nola lortzen da oreka hori mantentzea?

Boluntarioek epaitu gabe laguntzen dute, baina horrek ez du esan nahi egindako delitua justifikatzen edo gutxiesten dutenik. Abiapuntua eragindako kaltea aitortzea da, bai eta pertsonak bere erabakien eta bizitza desberdin bat eraikitzearen erantzukizuna hartu beharra ere.

– Bileretan eguneroko bizitzako zer alderdi lantzen dira, eta zergatik izan daitezke hain garrantzitsuak delitu berriak prebenitzeko?

Bileretan zehar, askotan eguneroko gaiak diruditen alderdiak lantzen dira: familia-harremanak, bakardadea, lan-bilaketa, adiskideak, aisialdia, gatazka pertsonalak, harremanak izateko zailtasunak edo etorkizuneko proiektuak.

Hala ere, elementu horiek guztiak babes-faktore deritzenen parte dira. Bizitza egituratua, harreman sozial osasungarriak eta helburu errealistak izateak eta zailtasunak agertzean norengana jo edukitzeak alde handia egin dezake.

– Zer ekartzen du boluntariotzak proiektu honetan?

Boluntariotzak funtsezko lekua du. Boluntarioek esku-hartze profesional hutsak nekez eskain dezakeen zerbait ematen dute: komunitate-harreman normalizatua. Elkarrizketak, jarduerak eta esperientziak partekatzen dituzte, hurbiltasunean oinarritutako harreman batetik, baina baita programaren mugekiko eta helburuekiko konpromisotik ere.

– Nola prestatzen dira boluntarioak konplexua eta emozionalki zorrotza izan daitekeen zeregin bati aurre egiteko?

Boluntarioek berariazko prestakuntza jasotzen dute, eta koordinazio profesionalaren akonpainamendua dute etengabe. Ez daude bakarrik egoera konplexuen aurrean, eta ez dute hartzen profesional espezializatuei dagozkien eginkizunik. Zirkuluak funtzionatzen du, hain zuzen ere, informazio garrantzitsua partekatzeko, sortzen diren egoerak baloratzeko eta erabakiak modu koordinatuan hartzeko aukera ematen duen egitura bat dagoelako.

– Koordinatzaile gisa duzun esperientziatik, zerk ematen dizu arreta gehien Zirkulu batean parte hartzen duten pertsonen bilakaeran?

Koordinatzaile gisa egiten dudan lanaren alderdirik aberasgarrienetako bat da Zirkuluen barruan gertatzen den bilakaera ikusi ahal izatea.

Hasieran, ziurgabetasun asko izan ohi dira. Boluntarioei zalantza logikoak sortzen zaizkie: nolakoa izango den lagun egingo dioten pertsona, zer aurki dezaketen edo nola jokatu egoera jakin batzuetan. Erdiko Kidea ere etor daiteke mesfidantzaz, epaitua izateko beldurrez edo ezezagun talde batek zer eman diezaiokeen ulertzeko zailtasunekin.

– Nola aldatzen da boluntarioen eta Erdiko Kidearen arteko harremana, prozesuak aurrera egin ahala?

Pixkanaka, Zirkuluak funtzionatzen duenean, hasierako jarrera horiek aldatuz joaten dira. Konfiantza sortzen da, elkarrizketa sakonagoak izaten dira, eta bilerak ez dira jada programatutako topaketa hutsak: parte hartzen dutenen bizitzan esanguratsua den gune bihurtzen dira.

Koordinaziotik, bereziki baliotsua da ikustea nola hasieran elkarrengandik oso urrun senti zitezkeen pertsonek topaguneak aurkitzen dituzten azkenean.

Boluntarioek delituaz haratago dagoen pertsona ezagutzen dute, delituaren larritasuna inoiz ahaztu gabe, eta Erdiko Kideak erantzukizuna eskatzen dion baina, aldi berean, aldaketa-prozesuan lagun egiteko prest dagoen pertsona-talde bat aurkitzen du.

– Zer beste gauza nabarmenduko zenituzke boluntariotzari buruz?

Zalantzarik gabe, konpromisorako gaitasuna. Gizartean azaltzen beti erraza ez den zeregin bati beren denboraren zati bat eskaintzea erabakitzen duten pertsonak dira, ulertzen dutelako birgizarteratze arduratsu bat lortzen laguntzea ere komunitatea babesteko modu bat dela.

– Nola heltzen zaie birgizarteratze-prozesuarentzat arriskutsuak izan daitezkeen egoera zailei edo jarrerei?

Oreka etengabe mantentzera behartzen duen lana da. Lagun egiteak ez du esan nahi elkarrizketa deserosoak saihestea. Askotan, gure lana da, hain zuzen ere, kontraesanak seinalatzea, erresistentziak lantzea, jarrera jakin batzuk zalantzan jartzea edo pertsonari arrisku bihur litezkeen egoerak aitortzen laguntzea. Baina konfiantzazko harreman batean egiteak aukera ematen du beste gune batzuetatik askoz zailagoak izango liratekeen gaiei heltzeko.

– Zer esan nahi du zuretzat, egunerokoan, proiektua koordinatzeak eta hain prozesu desberdinetan lagun egiteak?

Niretzat, proiektua koordinatzeak pertsonengandik oso gertu lan egitea dakar: Erdiko Kideengandik, boluntarioengandik, espetxeko profesionalengandik eta gainerako taldekideengandik. Zirkulu bakoitza desberdina da, eta prozesu bakoitzak entzutera, baloratzera eta esku-hartzea egokitzera behartzen du.

Badira aurrerapen oso nabarmeneko uneak, eta aldaketak txikiak diren beste batzuk ere. Batzuetan, aurrerapena gauza sinple bat izan daiteke: pertsona batek laguntza eskatzen hastea egoera bat arazo bihurtu aurretik, lehen ukatzen zuen zailtasun bat aitortzeko gai izatea edo harreman sozial osasungarriagoak eraikitzen joatea.

Aldaketa horiek agian ez dira beti kanpotik ikusten, baina garrantzi izugarria dute.

Eta, ziurrenik, hor dago programaren indargunerik handienetako bat.

– Askotan, birgizarteratzea eta biktimen babesa kontrako helburuak balira bezala planteatzen dira. Nola erantzuten dio CÍRCULOS ESPAÑAk ideia horri?

CÍRCULOS ESPAÑAk ez du aukeratzeko eskatzen delitu bat egin duen pertsona bati laguntzearen edo balizko biktimak babestearen artean. Biak helburu beraren parte dira.

Pertsona batek berriro delitu egin ez dezan lan egitea biktima berririk egon ez dadin lan egitea da.

– Elkarrizketa amaitzeko, zer mezu helarazi nahi diozu gizarteari komunitate-akonpainamenduak birgizarteratze-prozesuetan duen garrantziaz?

Eraikitzen den lotura bakoitza, garaiz antzematen den arrisku-egoera bakoitza, izatea lortzen den elkarrizketa zail bakoitza eta bizitza egonkorragorantz ematen den urrats bakoitza helburu beraren parte dira: komunitate seguruago bat eraikitzea.

Birgizarteratzea ez da soilik bizitza berreraiki nahi duenaren erantzukizuna. Aukerak, mugak, akonpainamendua eta prozesu horren parte izateko gai den komunitate bat ere behar ditu.

Horixe da, hain zuzen ere, Zirkulu bakoitza eraikitzen saiatzen den gunea.

---